Wat doet zo’n dirigent nou eigenlijk

Wat doet zo’n dirigent nou eigenlijk

April 27, 2016

Zonder is lekkerder maar met is veiliger en dat geldt ook voor dirigenten

De dirigent staat daar, op zijn bok zoals die verhoging heet waar hij op staat, zodat het hele orkest hem ook kán zien. Soms zijn ze ook nog eens erg klein of onder de gemiddelde mannenlengte en dan moet ‘ie echt wel ergens op staan wil je hem achterin ook kunnen zien maar vooral dat stokje wat hij in zijn handen heeft. 

Meestal zijn het mannen en gaat hun persoonlijkheid hand in hand met de grootte van hun ego. Nu ben ik erg verschoond gebleven van de klassieke dirigent, of beter gezegd, de dirigent die voor een klassiek orkest staat want daar zitten exemplaren tussen waar je direct een schietvergunning voor wilt aanvragen. De man kan namelijk veel negatiefs oproepen.

De dirigent heeft een aantal taken die er echt wel toe doen en een handig houvast zijn. 

Zijn eerste taak, ik spreek voor mezelf, is de maat aangeven. Dat stokje, hoe klein ook, is goed te zien en lekker puntig zodat alle bewegingen ervan bijna gevoelsmatig kunnen worden nageleefd. 

Dat “maat slaan” is een techniek die prima te leren is. Als je dat dan ook een heel stuk kunt volhouden in hetzelfde tempo, dan ben je al een heel eind. 

Met het stokje in de ene hand is er nog een andere hand over.  Met die lege hand kun je hetzelfde doen als de andere en dat zie je ook wel gebeuren maar zinvoller is het om die hand met rust te laten of er alleen de speciale dingen mee aan te geven.

Zo kan het voorkomen dat een groep musici in het orkest een tijdlang niets te spelen heeft, rusten heeft die hij moet uittellen om na het juiste aantal uitgelde rusten weer in te zetten. Dit kan soms erg lang duren en een dirigent ziet in zijn partituur aankomen dat die bepaalde groep bijna weer gaat meespelen. Een extra steuntje kan dan zijn dat hij dat met zijn losse hand aangeeft naar die groep. “Opletten jongens, je moet weer gaan meespelen”. Ook wel handig want in een groep groter dan 2 personen zijn er altijd wel bij wie de aandacht tijdens het uittellen wat wil wegglijden.

Eén van de ergere dingen die je als musicus mee kunt maken is niet dat je te laat inzet maar te vroeg. Echt, om dood van te gaan! Vol overtuiging dat het het juiste moment is en dan op die manier ook beginnen met spelen. Hoorbaar voor jan en alleman dat jij de enige bent zonder dat je een solo hebt. Nee, dat heb je als dirigent ook maar liever niet dus die losse hand komt daar uitstekend bij van pas.

De maat slaan en wat losse inzetten aangeven, is dat het dan wat hij staat te doen? Nee, nu begint het pas en wordt het duidelijk wat voor een dirigent het is.

Een goede dirigent weet zichzelf overbodig te maken en het orkest wat hij leidt boven zichzelf uit te tillen maar meestal is het anders.

We hebben het over muziek en de dirigent heeft de plek verworven om te mogen bepalen hoe hij die muziek gespeeld wilt hebben. Heel jammer voor jou als jij het anders “voelt” maar het is aan hem om te bepalen hoe er gespeeld gaat worden.

Dat kan zijn dat hij het stuk  juist langzamer of sneller wilt hebben dan we gewend zijn het te horen. Hij heeft een heel scala aan mogelijkheden tot zijn beschikking waar tempi bij horen maar ook harder of zachter, kleine versnellingen of vertragingen en de bedoeling is dat hij dit met de muzikaliteit die hij heeft toepast op het stuk wat wordt gespeeld. Subtiel maar aanwezig.

Beluister al die opnames maar eens die van al die symfonieën zijn gemaakt. Het geldt overigens voor alle muziek, zeker klassieke muziek omdat dat het enige is wat je er nog mee uit kunt halen.  De muziek is er al heel lang, de componist is dood, vaak ook al heel lang, maar de muziek wordt nog gespeeld met een dirigent die leeft.

Tot zover, zo goed. Vaak gaat die dirigent in zichzelf geloven en het honorarium wat hij heeft weten af te dwingen, steunt hem hierin. Zo’n dirigent komt dan als een ware diva de repetitieruimte inlopen, vaak met een assistent bij zich die dan zijn muziek draagt. Dat zou ik ook direct doen want die orkestpartituren kunnen behoorlijk zwaar zijn. Zeker als je er dan meerdere nodig hebt want elk stuk heeft zijn eigen partituur.

Dat is overigens nog iets wat die dirigent als techniek moet kunnen. Hij moet een partituur kunnen lezen, weten in welke sleutels instrumenten spelen en als hij voor een “licht” orkest staat dan is akkoordkennis ook nog erg welkom.  

Geen sinecure als je zo’n 30 of meer notenbalken onder elkaar moet kunnen volgen en ook weten wat die instrumenten allemaal spelen zodat je er ook voor kunt zorgen dat ze dit foutloos doen.

Oké dan, daar mag je wat meer verdienen. Toch vind ik het niet in verhouding staan wat een dirigent verdient ten opzichte van de musici die hij moet laten spelen, die de daadwerkelijke klank voortbrengen. Reden voor sommige musici om dirigent  te willen worden.

Voor mij als vrouw vind ik het ook wel fijn als zo’n dirigent ook enigszins appetijtelijk is om naar te kijken. Je moet toch een week tegen zo’n man aankijken.  Al die uren waarin hij wapperend met zijn stokje voor je staat. Ook daarin zijn er maar weinig die aan die maatstaf voldoen.

Tijdens het concert gaan ze ook nog zweten en wie weet, zelfs stinken. Dan ben ik altijd maar weer blij dat ik niet vooraan zit want, zonder is lekkerder maar met is écht veiliger.